Per la veirina entredubèrta - "Un malastre arriba pas jamai sol, arriba seguit d’un bonur"

Autor: Cecila Chapduelh

 

 

 

 

 

Jos aquel signe nasquèt Cantagrilh lo benurós, Cantagrilh lo benastruc, Cantagrilh lo generós, mas Cantagrilh que se daissa pas çaquelà prautir los pès. Encara un libre qu’a fòrça de lo veire suls bancs dels libraris, òm a l’impression d’aver legit e puèi un còp legit per de bon, òm regrèta de lo pas aver legit mai d’ora, e per plan de rasons.

La primièra bona rason es per tot çò que representa Cantagrilh : un eròi popular dins lo país de Mirapeish « incapable de refusar res », s’aquita fidèlament e benevòlament de las comissions del monde del vilatge. Bon vivent, aguèt coma preceptor un monge carlista amic del vin espés e negre de son país d’acuèlh que s’arrenga de bon grat amb son diu. Ne coneissèm d’autres personatges fòrts venguts populars educats d’aquel biais : Gargantua, Candide… l’urosa pròva que lo Lengatge Bèl es pas ermetic als gostes populars. Un bon personatge de nhòrlas, tal coma n’i aguèt bravament en lemosin entre lo sègle 19 e la primièra mitat del sègle 20. L’autor nos campa primièr lo personatge, bon coma lo pan e de bona constitucion, per nos far comprene lo long de sas aventuras qu’es pas per çò que sèm bons que se cal daissar manjar pels autres. E per aquò, lo Cantagrilh de Sent Gauderic, albergaire als Tres Pijons, es plan finòt !


E puèi i a la lenga. la dels autors, Marie e Raymond Escholier, en francés al despart, e la d’Andriu Lagarda per la traduccion occitana. Quin secret es aquel d’Andriu Lagarda per èsser pedagòg al punt que podèm legir un libre seu, aprene un fais de mots sens jamai aver besonh de dobrir un diccionari ? E aquí particularament, me demandi coma se pòt far, fin finala, qu’aquel libre siá pas estat escrit en occitan a l’origina ? Çò-ditz Bartissòl, un dels personatges del roman, « Ieu, aimi pas de me vantar. Expliquèri qu’èri un païsan de Sant Gauderic, que lo parlar de mon paire e de ma maire èra totjorn estat lo patoès e que, per fraita d’èsser anat a l’escòla, escarraunhavi tròp lo francés per l’ensenhar. Res a far ! disputàvem per signes, e finissián que s’espetavan de rire en mostrant mon unifòrm, lo de la França. »


Pr’aquò, personalament devi avoar que me daissèri ganhar a la debuta de ma lectura per de paures prejutjats. Semblava important de traduire en occitan aquela òbra regionalista per çò qu’un de sos autors, Raymond Escolier, èra estat conservator del Grand Palais de París, doncas un notable parisenc ? Me fasiá sorire perque me disiái que n’èra aquí limitada la legitimitat de la traduccion d’aquela òbra al mièg d’un fum d’autras òbras regionalistas escritas en francés. Mas cal anar mai luènh e sortir del contèxte actual ont dempuèi que sèm dins una region que s’apèla Occitània e qu’avèm las calhas que tomban rostidas, cresèm nos poder despartir de l’intelligéncia francesa. Finalament, aprèp aver gaitat qualques articles sus Raymond Escholier, cresi qu’es per una curiositat tota simpla qu’escriguèt aquel Cantagrilh, inspirat per sa femna, Marie, qu’èra de Mirapeish.

Cantagrilh, una òbra editada dins sa version occitana en 1975 es pas agotada encara a l’ora d’ara. Apetís tròp grand de l’editor o desinterès del legidor ? Sòrt comun del libre occitan d’aquel periòde ont, çò disiá Robèrt Martí, èra mai interessant d’imprimir 20 000 exemplars e pilonar lo tròp puslèu que n’editar pas que 500. L’avantatge per nosautres, mai de quaranta ans aprèp, es qu’es pas tombat dins l’oblit, mentre que plan d’autres libres franceses – emai plan venduts al moment de lor primièra edicion – o son eles tombats. Regaudissèm-nos doncas de poder legir las aventuras de Cantagrilh, escotem-lo s’exclamar « Tè ! Dieu vivent ! Totes los sants pissavan ! ». Gaitatz-lo : « De se véser talament bon, lo Cantagrilh n’a las lagremas als uèlhs ». E puèi francament, en plaça del « Il faut cultiver notre jardin », avèm en mena de conclusion de las aventuras « Tant que trobarem lo vin bon e la pendardisa aimabla, tot anirà plan ». Un bon biais de profitar de la vida, non ?

 


 

 

Cantagrilh

Marie e Raymond Escolier
Version occitana d’Andriu Lagarda,
editat pel CREO Tolosa 1975
llustracions de Jacques Fauché.

Écrire commentaire

Commentaires : 1
  • #1

    Gilabèrt Mercadièr (vendredi, 05 janvier 2018 09:49)

    òsca Cecila per aqueles comentaris pertinents e plasents.