Las Bèlas Letras - Le Monument

Autor : Cecila Chapduelh

 

Entre los giratòris, las allèas de platanas e los monuments al mòrts cloturats d’obuses, aquí qualques constantas del païsatge francés. Cal passar al delà del “mort pour la France”, per aver enveja de s’i clinar dessús, al delà de lor austeritat, per veire que los mòrts acaban tots parièrs mòrts, sens distinccion de classa militària.

Cal sortir del punt de vista de la glòria nacionala finalament discreta.

La glòria nacionala aguèt plan consciéncia de l’absurditat de la guèrra. Remembratz, “Maudite soit la guerre”, çò-ditz lo monument de Genciòus en Cruesa. La glòria nacionala sabiá segurament que sa guèrra aviá fait náisser plan de sentiments anarquistas, antinacionalistas. Louis Bartas escriu dins sos Carnets de guerre : « Et dans les villages on parle déjà d’élever des monuments de gloire, d’apothéose aux victimes de la grande tuerie, à ceux, disent les patriotards, qui « ont fait volontairement le sacrifice de leur vie », comme si les malheureux avaient pu choisir, faire différemment. Je ne donnerai mon obole que si ces monuments symbolisaient une véhémente protestation contre la guerre, l’esprit de la guerre et non pour exalter, glorifier une telle mort afin d’inciter les générations futures à suivre l’exemple de ces martyrs malgré eux. »
Es dins una crisi de ràbia parièra que dintra lo paire de Claude Duneton, un jorn de commemoracion davant lo monument de son vilatge. Aquò se passa a Lagleygeolle — La Gleisòla. Polit toponime, non ? Claude Duneton se bòta aital a parlar de son paire, del dòl qu’aguèt a la mòrt de son paire, plan longtemps après la granda guèrra. La curiositat remonta cap a cadun dels noms inscrits sus aquel monument, e Claude Duneton se fa istorian lo moment d’aquel libre. Es un amorós de la lenga francesa, un letrat al percors atipic e autodidacte plan sovent, mas tanben un sensible. A tornar legir son òbra, es benlèu çò que lo caracteriza lo melhor : dire las causas tal coma las sentís e las aima, per tal de las far partejar, sens tabó o vertat predictada. En tota franquisa.
Los joves de Lagleygeole, aprèp lo bal del 14 de julhet, cossí foguèron mobilizats, que sabián, vist lor atge e lo petit monde del campèstre dins lo qual vivián — tant poblat que foguèsse a l’epòca — que sabián del demai del monde ? Qué sabián del demai de la França quand tantes mobilizats sabián pas parlar francés ?


Pr’aquò es pas evident de parlar d’un libre tirat a mai de 1200 exemplars ! Pas evident de parlar aquí d’un libre que deu aver ja un aparelh critic plan dense, sul qual se disputiguèron mai d’un intellectual. Sauprai ieu dire çò qu’es juste de dire sus aquel obratge ? Aver LA bona idèa que revolucionarà lo monde de la critica literària, tota pretencion gardada ? Cap interèst a aquò. Simplament adoptar lo biais de Duneton : dire çò que fa enveja de dire. Perqué parlar d’un libre en francés, franquiment d’un tabó suprèm dins una revista occitanista !
Per la plaça qu’i ten l’occitan d’en primièr. Dins la grafia de l’autor, occitanofil, mas pas tant a caval qu’aquò sus las darrièras nòrmas a la mòda. Lo biais de narracion i fa d’anar e venir entre los joves dins la fangassa dels fronts e lo quotidian cargats de laguis d’una campanha sens òmes. Se canta en occitan per se remontar lo moral entre soldats :


« Sems d’a Poch et d’a Laubas
De Crumièra et d’Entinhac
Pel francès n’en savems gaïre,
Pel patois n’en crainhans cas. »


 S’ensaja lo francés quand cal escriure als òmes per lor demandar de nòvas : « Si vous entendé dire des nouvelles de Joseph écrivé moi zen que moi j’en ai pas. Je passe bien peine de lui. » Un “roman vrai” en version originala, coma lo Bagatoni de Valèri Bernard que ne parlèrem aquí antan.
E puèi cal parlar de Le Monument perça que atal, crosant las recèrcas istòricas e n’imaginant tota l’intimitat, los quites dialògs dins totas las lengas del front e del campèstre, Claude Duneton capita de nos esmòure. Reconstituís lo percors dels vint-e-sèt inscrits sul monument de La Gleisòla. Totes acabaràn per morir, siatz-ne segurs ! Un trabalh a la mòda de La Vie Mode d’Emploi de Georges Perec, mas pas amb de personatges de ficcion, sens la distància sardonica que lo narrator bòta entre los personatges e el-meteis. Una reconstitucion gigantesca — per evitar de dire monumentala — mas sens debòrd d’artificis. Un raconte que, quand l’auretz acabat, pòst-fàcia compresa, tornaretz barrar en fasent un grand sospir.


Le Monument, Claude Duneton

Presses de la Cité, 2010

528 p.

21.50€

Écrire commentaire

Commentaires : 0