Tristan Tzara (1896 – 1963)

DADA al Cabaret Voltaire
DADA al Cabaret Voltaire

Zurich, 1915 / La guèrra çò mai violenta que monde coneguèt fins ala enràbia. Al mièg d’aqueste massacre sagnós, al cuòr d’una joinesa europenca revoltada, al Cabaret Voltaire un movement novèl ven de nàisser. Va defiar la guèrra, remetre en causa totas las convencions e contrariantas ideologicas, esteticas e politicas, crear una ruptura radicala amb tota la Literatura e l’Art que precediscan.
A son cap, un jove romanés de 20 ans : Tristan Tzara.

Le 5 de febrièr de 1916, amb Richard Huelsenbeck balhan naissença a DADA, que vendrà, amb la redaccion de son Sept Manifestes Dada, un movement internacional, literari e artistic. Una galariá DADA es dubèrta,
Tzara i balha conferéncias sus l’art nouveau e l’art abstrai. Una revista DADA es creada e coneisserà una difusion importanta a l’internacionala.
Tzara n’escriurà les primièrs tèxtes :

  • La première aventure céleste de M. Antipyrine (1916) ;
  • Vingt-cinq poèmes (1918) ;
  • Sept Manifestes Dada (1916 – 1924).


Aquò dit, se le movement DADA es plan conegut, als Estats-Units, en Euròpa e mai encara en França, Tzara es un pauc mens conegut.
En 1919, Tristan Tzara rejunta Paris, ont comença a trebalhar per una de las revistas Dada parisenca,«Litterature», encoratjat per artistas joves que se sonan André Breton, Louis Aragon, Philippe Soupault, Paul Eluard... En 1920, torna rescontrar Francis Picabia un segond còp e amb cal entretenguèt una correspondéncia dempuèi de 1915. Amassa, se lançan dins diversas activitats (literàrias, artisticas, esporivas...), qu’an per per tòca de tustar le public e vòlon destruir las structuras tradicionalas del lengatge.

En 1921, les dadaïstas organisan le procès (factici) de Maurice Barrès , acusat de «crime contre la sûreté de l’esprit», presidit per André Breton. Tzara se retròba amassa les testimònis. Aquesta manifestacion, a l’eissida de quala Barrès serà simbolicament condemnat a vint ans d’òbras forçadas, es a l’origina de la dislocacion de DADA : mantuns participants ; Tzara le primièr ; refusant tota forma de justícia, quitament organizada per DADA.
Aprèp le procès, constituiràn diferents movements :

  • les dadaïstes (TZARA) ;
  • les surréalistes (BRETON, SOUPAULT) ;
  • les anti-dadaïstes /
  • anti-surréalistes (PICABIA).


En 1929, intègra le movement surrealista quin, dins le lanç dadaïsta, lausa l’anti-borgesiá, l’anti-nacionalisma e la provocacion ; consirós d’agir sus la societat, si que non sus individú, sens tombar dins l’embrigadament. Tzara consacra son temps a la reconciliacion entre surrealisma e marxisma. Aderís al Partit Comunista Francés en 1936, al quitar le Movement Surrealista.

Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, junta la Resistencia. Es d’aquel periòde que data son interès per la lenga d’òc. A tolosa, a la fin de la Guèrra, presidís le Centre dels intellectuals, dirigís l’« Émission littéraire de la Résistance » a Radio-Toulouse e contribuís a la fondacion de l’Institut d’Estudis Occitan. Tzara elabòra un projècte vertadièr de centre cultural. Prepausa la mesa en plaça d’una bibliotèca occitana d’Estat, amb una publicacion regulara dels classics de la lenga d’òc çò qu’es, encara uèi, una de las missions centralas de la Federacion dels IEO.
    
De 1946 a 1963, s’engatja dins divèrsas revistas literàrias e publica vàrias de sons poèmas acumulats pendent pendent la Guèrra, tanben estudis e criticas (Desnos, Éluard, Picasso, Rimbaud...) Sons engatjaments politics le rapròcha dels umanistas, muda progressivament cap a la poësia lirica. Sons poëmas revelan l’angoissa de son arma, prèsa entre la revòlta e esbalausiment en fàcia de la tragèdia quotidiana de la condicion umana. Sas òbras de la maturitat son L’Homme approximatif (1931), Parler seul (1950) e La Face intérieure (1953). Dins sas òbras, le lengatge anarquic dels mots mesclats del dadaïsme seràn remplaçats per una lenga dificila mas umanisada.

Daissa le Partit comunista en 1956, per protestar contra la repression sovietica de la revolucion ongresa. En 1960, signa le Manifeste des 121 sul dreit de l’insomission pendent la guèrra d’Argeria e pren le partit contra le colonialisme en Africa.
    
Tristan Tzara moriguèt a París le 25 de decembre de 1963.
Se Tzara merita plan sa plaça dins le memòri, notablament literària, es çò primièr mercé a son trebalh de deconstruccion e de destruccion dels lengatges, atèstan sas òbras. Enlà lor longevitat, dubriguèron camins màgers a l’art contemporanèu e son etapas crucialas dins l’Istòria de l’Art.


PDG


La revista DADA
La revista DADA

 

Cabaret Voltaire – Dubèrt en 1916 a Zurich per le coble d’artistas Hugo Ball e Emmy Hennings, acuèlh de joves artistas e escriveires amb la tòca de crear un centre de divertiment artistica.
Richard Huelsenbeck – Poèta, escrivan e psiquiatre alemand.
Francis Picabia – Pintre, dessenhaire e escrivan francés.
Maurice Barrès – Escrivan, jornalista e nacionalista francés.
Manifeste des 121 – Movement intellectual francés que, dins un esperit libertària e esquerrista, defend l’independéncia argeriana.


Parler Seul illustrat per Mirò
Parler Seul illustrat per Mirò

Bibliografia :

La Première Aventure céleste de Mr Antipyrine, première édition 1916, avec des bois gravés et coloriés par Marcel Janco, rééd. 2005, Éditions Dilecta.

Vingt-cinq poèmes, 1918. rééd. 2006, Éditions Dilecta.

Sept manifestes Dada, première édition 1924, avec des dessins de Francis Picabia, rééd. 2005, Éditions Dilecta.

L’Homme approximatif, 1931.

Parler seul, 1955.


Écrire commentaire

Commentaires : 1
  • #1

    Rouquette Jean-Guilhem (vendredi, 03 février 2017 19:32)

    Òsca, per un còp se parla en prigondor de Tristan Tzara dins un media occitan…
    Me permetriáu sonque d'apondre que, del temps de la segonda guerra mondiala, basat a Solhac (Peiregòrd), coma clandestin, es au contacte prigond de las gens de l'endrech, e de la Lenga d'Oc viva.
    Era un esperit liure e coratjós.
    Mercé per lo vòstre travalh informatiu !
    J.G. R.